Okrugli sto “Sto godina Lirike Itake“

Čemu obeležavanje stogodišnjice objavljivanja Lirike Itake? Čemu razgovori o Milošu Crnjanskom danas? Šta je ono staro i „malo novo“ nekad, a šta i dalje u stihovima i ličnosti ovog pisca?

Na ova pitanja su svoje odgovore, iz različitih uglova posmatranja i tumačenja, davali Aleksandar Jerkov, Bojan Jovanović, Dragan Hamović, Gorana Raičević, Lidija Tomić, Dragan Bošković, Časlav Nikolić i Slobodan Vladušić, okupivši se za okruglim stolom povodom stogodišnjice Lirike Itake, koji je održan 30. novembra 2019. u Matici srpskoj.

Prvi je izlagao Aleksandar Jerkov. Njegova priča bila je o razdorima, o oprečnostima koje su se našle u Crnjanskom, o raskolu između istorijske i estetičke svesti u Lirici Itake…  Na kraju izlaganja, nasuprot svim logičkim raskolima i oprečnostima, a u skladu sa sopstvenom tezom, profesor hermeneutički duhovito primjećuje kako je potpuno crnjanskijevski – i kao po narudžbini ovog pesnika među romanopiscima – to da ulaz u Maticu srpsku (budući da su u toku radovi) bude raskopan baš na ovu stogodišnjicu, baš na dan kada se govori o njemu i njegovoj poeziji.

Bojan Jovanović je govorio o eterizmu kod Crnjanskog, o sumatraizmu koji prethodi „Sumatri“ i samom nazivu, o magijskoj sponi čoveka sa prirodom i svetom onda kada čovek ostane ogoljen i sam, a Dragan Hamović o Vidovdanskom hramu po zamisli Ivana Meštrovića, kao spoju različitih tradicija, i o onome što je Miloš Crnjanski imao da kaže na tu temu, u kontekstu svojih „Vidovdanskih pesama“.

Objašnjavajući poseban odnos Crnjanskog prema pesničkoj tradiciji i tumačeći reči pesme u kojoj lirski subjekt kaže „sudbina mi je stara, a stihovi malo novi“, Gorana Raičević zatvorila je prvu sesiju. Šta znači to kada u citiranoj prološkoj pesmi Crnjanski naglasi da peva tužnima, kakav je njegov osećaj za običnog čoveka – za roba i za slugu – te kako se menjao njegov pristup rodoljubivoj poeziji, pitanja su na koja smo dobili odgovore u ovom impozantnom mini-predavanju uvažene profesorice.

U duhu zatvaranja prve, drugu sesiju, znalački i otmeno, otpočela je profesorka Lidija Tomić.

Nakon nje, Dragan Bošković daje prikaz nihilstičke misli u pesmama Lirike Itake, zatim objašnjava šta simbolizuju Itaka i Sumatra u poeziji Crnjanskog i povezuje svoja razmišljanja o ovoj zbirci sa Rusijom Vuka Isakoviča. Govorio je kragujevački profesor i o ratu, o sukobu iz kojeg sve nastaje, a  sve to sa osvrtom na prološku pesmu zbirke, odgovarajući istovremeno i na pitanje šta za Crnjanskog znače pojmovi koji se najčešće javljaju u njegovim pesmama. Tаko je u ovom izlaganju ocrtana slika života onako kako su taj život videle oči pesnika.

U svom radu o Lirici Itake, Časlav Nikolić je kroz filozofski diskurs posmatrao značenje stenja, koje se u poeziji Crnjanskog često javlja. Ukazujući na simboliku kamena kao nečeg stalnog i večnog, kao čvrstog zaštitničknog bedema, on je primetio da u ovoj poeziji stene gube svoj raniji smisao, postaju strme, puste i beskrajno žalosne, postaju prah.

Na kraju je profesor Slobodan Vladušić govorio o ličnom i kolektivnom glasu u poeziji Lirike Itake, o spoju individualnog i kolektivnog koje se prožima u ličnosti pesnikovoj, o spoju iz kojeg proizilazi takva poezija. Pored toga, Vladušić je izneo i izuzetnu hermeneutičku komparativnu analizu Rakićevih pesama i pesama Miloša Crnjanskog.

Svako od učesnika okruglog stola pošao je od nečeg drugačijeg, međutim, bez obzira na različte tačke sa kojih se posmatrala ova poezija, sva izlaganja su potvrdila bogatstvo i lepotu Crnjanskove misli i pokazala značaj obeležavanja stogodišnjice Lirike Itake.

Radovi čija smo izlaganja mogli čuti, biće objavljeni u zborniku sa ovog okruglog stola.